Les 2: Kijken met je evenwichtsorganen

Op een zonnige zondagochtend is er iets aan me anders dan eerder. Als ik een stukje buiten loop begint het tot me door te dringen: iedere stap die ik neem, iedere voet die ik neerzet veroorzaakt een kleine aardbeving in mijn blikveld. Een grotere aardbeving dan de bibbers waar ik eerder al aan gewend geraakt was.

In les 1 leerden we dat je je lichamelijke balans opbouwt uit drie onderdelen. Je gebruikt ten eerste achter elk oor een vestibulair orgaan, dat heel verwarrend in de wandeling evenwichtsorgaan genoemd wordt. Ten tweede gebruik je iets hoogst onbekends dat we je lichaams-evenwicht of positiezin of proprioceptie kunnen noemen. En ten derde heb je je ogen. Voor we over kunnen gaan naar les 2, evenwicht uit je ogen, leg ik vandaag eerst het tegenovergestelde uit. Je gezichtsvermogen wordt namelijk ook ondersteund door je evenwicht. Dat is ook al iets heel gewoons, en het is ook al iets wat buiten medische kringen veel te onbekend is. In ieder geval heb ik er veel te lang over gedaan om dit te leren. Het gaat om twee reflexen, de vestibulo-oculaire reflex en de vestibulo-collische reflex.

Moet ik nu eerst terug naar “wat is een reflex eigenlijk?” Welnee: lees dat desgewenst op de Wikipedia: dat heb ik net ook even doorgenomen.

Snelheidsrecord

Een van de snelste reflexen die wij zoogdieren hebben is de vestibulo-oculaire reflex. Dat is medische taal voor een reflex vanuit het evenwichtsorgaan achter je oren die de stand van je ogen beïnvloedt. Supersnel, in 10 à 12 milliseconden, trekken je oogspieren je ogen weer recht als dat nodig is om een beweging van je hoofd te compenseren. Ik leerde dat (pas 🙂 op de eerste DFNA9 Kennisdag die ik bezocht in een presentatie van een KNO-arts. Die arts liet de klassieke test zien. Dat gaat zo. De patiënt zit op een stoel en moet blijven kijken naar een lampje recht voor, terwijl de arts het hoofd van de patient stevig vastpakt. Plotseling draait de arts het hoofd van de patiënt opzij. De patient moet dan dus zijn ogen terugdraaien om naar het lampje te blijven kijken. Een gezonde patient doet dat, dankzij de vestibulo-oculaire reflex ruim binnen een vijftigste seconde. Dat is zó snel dat de arts bijna niet kan zien dat de ogen een tegenbeweging maken: de ogen lijken ‘gewoon’ stil te blijven staan.

Om van een vestibulo-oculaire reflex te kunnen genieten moet je natuurlijk wel een werkend vestibulair orgaan hebben. Wij, gevorderde DFNA9-ers, zakken als een baksteen voor deze klassieke test. Bij ons duurt het wel een achtste tot een halve seconde voor we onze ogen weer naar het lampje bijdraaien. Ook best snel, zeg ik dan trots, maar toch zo’n tien of twintig keer trager dan mensen zonder bilaterale vestibulopathie.

Kip

Dan hebben we ook nog de vestibulo-collische reflex. Net als de vorige wordt deze reflex gestuurd vanuit het evenwichtsorgaan achter je oren, maar met deze reflex wordt de stand van je hoofd gecorrigeerd door bewegingen vanuit je nek (‘collo’). Aangezien je ogen in je hoofd zitten wordt ook door deze reflex je kijkrichting aangestuurd. Ook supersnel, en ook helaas, natuurlijk helemaal niet meer in geval van bilaterale vestibulopathie. Een kip heeft ook een vestibulo-collische reflex zie je mooi in dit filmpje (youtube). Zo’n kip heeft trouwens ook veel meer mobiliteit in haar nek dan wij.

Aardbevingen

Deze beide reflexen zorgen dus dat de stand van je ogen snel bijgesteld wordt om het effect van bewegingen van je lijf en hoofd te corrigeren. De reflexen worden gestuurd door je vestibulair orgaan. Bij mensen met bilaterale vestibulopathie werkt dat niet meer, dus wij moeten het doen met ogen die er tien of meer keer langer dan ‘normaal’ over doen om weer recht te staan. Ik merkte dat het eerst met lopen. Bij iedere stap die ik zet. Eerst moest ik wennen aan een bibbering in het beeld per stap. Ongeveer een jaar later, sinds die zonnige zondagochtend, zie ik bij iedere stap een kleine aardbeving. Later begon het ook met kauwen, dat ik bij het eten van een boterham bij iedere kauw het beeld even zie dansen.

Neuroplasticiteit

Dus wij DFNA9-lijders verliezen niet alleen ons evenwicht, maar daarmee ook een stuk van de stabiliteit van ons blikveld. Natuurlijk kost het tijd om te leren omgaan met de fysiologische veranderingen in mijn lijf, met het verlies van de oogstabilisatiereflexen. Maar onze hersenen zijn flexibel en kunnen zich aanpassen. Ik moet tegenwoordig een seconde stil gaan staan om een straatnaambordje te kunnen lezen, maar is dat een handicap? Ik wéét het nog wel, van die aardbevingen iedere stap, maar ik heb mijn neuroplastische hersenen inmiddels geleerd dat ze zich daar niets van aan moeten trekken. Daar gaan mijn hersenen heel aardig in mee.

Oogstabilisatiereflexen zijn wel heel handig als je in volle galop over de savanne de halsslagader van een zebra wilt doorbijten. Maar ik ben geen leeuw, en in de supermarkt blijft mijn eten meestal stil liggen in het schap.

---

Titus Mars schrijft regelmatig over zijn gebrek aan evenwicht, onbalans: zijn ervaring met de bilaterale vestibulopathie die bij DFNA9 hoort.

Over Titus Mars

Voor Titus was de diagnose DFNA9, in 2023, een soort thuiskomen. Hij had al decennia tinnitus en ook allang iets raars met zijn evenwicht. Met ”DFNA9” had het een duidelijke oorzaak en een naam gekregen. De achteruitgang van zijn gehoor viel toen nog wel mee.

Titus: “Jarenlang keek ik verbaasd naar mensen die in een trein ‘gewoon’ konden blijven staan zonder zich vast te houden, ook als de trein over een wissel ging. Dat leek me onmogelijk. Onbegrijpelijk dat mensen dat kunnen. En nu kan ik dat ook. Ik heb het nieuw geleerd. Tegen de DFNA9 in.”

Ik blijf op zoek en blijf schrijven over leven met bilaterale vestibulopathie. Volgende keren bijvoorbeeld over de SO STONED typologie, de vestibulo-collische en vestibulo-oculaire reflexen, proprioceptie, de Balance Belt, sensorische integratie en boeken Dizzy Me en Over de kop. Les 2 wordt balans met je ogen en les 3 zal over proprioceptie gaan. Denk ik nu.

Draag ook bij! Stuur me vragen en suggesties via e-mail: mars@hqc.cc