Les 1: Balans in drieën

Achter me hoor ik dat mijn fietstas weer eens tussen de spaken van mijn achterwiel rammelt. Om die een duw te geven beweeg ik mijn lijf naar achteren, strek mijn rechterarm naar de tas, nog iets verder, en knal. Midden op het marktplein lig ik op de grond. Van alle kanten komen mensen aanrennen om die arme oude man te helpen. Ik vloek hardop. De medewerker van de stoelenwinkel biedt me, heel toepasselijk, een stoel aan.

Als je “evenwichtsorgaan” aangetast wordt, of er helemaal mee ophoudt, kan je dan eigenlijk nog wel rechtop blijven staan? Dan kan je natuurlijk niet meer op een gewone fiets, en ben je afhankelijk van een driewieler of een auto, natuurlijk?

Dat zijn voor de hand liggende vragen. Maar ze kloppen niet. Deze vragen komen op doordat de naam “evenwichtsorgaan” lijkt te betekenen dat evenwicht exclusief komt van de twee evenwichtsorganen achter je oren. Fout.

Drie evenwichtssystemen

Mensen hebben, als alle zoogdieren, drie evenwichtssystemen. Elk van de drie met zijn specialiteiten en kwaliteiten. Het bekendste systeem is gelijk ook het enige dat algemeen bekend is. Het is gebaseerd op de twee evenwichtsorganen achter je oren, artsen hebben het over het vestibulair orgaan. Dat is wat stuk gaat bij mensen met DFNA9, samen met je gehoororgaan, dat ook direct aan je vestibulair orgaan vast zit. Gelukkig is dit dus niet het enige: je hebt nog meer evenwichtssystemen.

Op de tweede plaats, namelijk, houd je jezelf ook in balans met je ogen. Zonder dat je het weet, en zonder er moeite voor te doen houden je hersenen door je ogen voortdurend de horizon in de gaten. Beweegt je horizon? Dan weet je dat je hoofd scheef staat, want de horizon zelf beweegt niet. Alleen in de Efteling in Villa Volta beweegt de horizon wél, tenminste, die illusie is de kern van deze attractie.

Je derde evenwichtssysteem is ook het grootste en onbekendste. Overal in je lichaam, in alle spieren en pezen en gewrichten heb je gespecialiseerde zenuwcellen. In ieder klein hoekje van je lichaam meten die cellen de spanning en het gewicht. Al die informatie samen vertelt je onbewuste zenuwstelsel precies waar je lichaamsdelen in de ruimte zijn. Je zou het lichaams-evenwicht kunnen noemen, of positiezin. Ook wel: proprioceptie.

In volgende blogs komt er meer over elk van die evenwichtssystemen. Vandaag: hoe werken de drie evenwichtssystemen dan samen?

Sensorische informatieverwerking

Onze hersenen zijn een voorspelmachine. Vaak weet je, uit ervaring, al voordat er iets gebeurt dat het gaat gebeuren. Heel vaak. Als je loopt, bijvoorbeeld, dan bereidt je lichaam zich bij elke stap al voor op de impuls die komt als je dadelijk je voet weer neerzet. En als je onderweg nog eens opzij kijkt, dan wéét je al dat wat je daar zult zien net iets verschoven is ten opzichte van wat je daar een seconde eerder zag. In je hersenen staat die voorspelling al klaar. Dat is fijn, want je hoeft daardoor nieuwe informatie alleen nog te vergelijken met de voorspellingen. Klopt dat zo ongeveer? Dan kan je zonder er dure aandacht aan te besteden je andere voet weer vooruit verzetten.

Wat je voelt uit je lichaam, wat je ziet met je ogen en wat je evenwichtsorganen je vertellen is dus grotendeels oud nieuws. Wat de verschillende zintuigen (sensoren) eerder waargenomen hebben (informatie) is verwerkt tot voorspellingen. Had je al eens gehoord van deze sensorische informatieverwerking? Nee? Maar je doet het de hele tijd! Het is doodgewoon, en je doet het dus ook als je niet weet dat je het doet.

Wennen en ontwennen

Veel wat je doet in je leven gaat automatisch. Gelukkig maar, dat je meestal niet na hoeft te denken over de volgende stap in je wandeling. Totdat er iets verandert. Bijvoorbeeld omdat je vestibulaire organen, de evenwichtsorganen achter je oren, niet meer zo goed werken als voorheen. Of er helemaal mee opgehouden zijn. Dan moet je sensorische informatieverwerking dus opnieuw afgesteld worden. Zo was ik dus gewend dat ik onder het fietsen iets op mijn bagagedrager kon vastmaken. Of een tas verschikken.

Deze keer kwam ik er schadeloos vanaf. Ik ben in een halfjaar drie keer van mijn fiets gevallen. De laatste keer is nu gelukkig al weer ruim een jaar geleden. Zou ik het nu weer geleerd hebben? Zou ik nu voldoende gewend zijn? En niet meer van mijn fiets vallen?

---

Titus Mars schrijft regelmatig over zijn gebrek aan evenwicht, onbalans: zijn ervaring met de bilaterale vestibulopathie die bij DFNA9 hoort.

Over Titus Mars

Voor Titus was de diagnose DFNA9, in 2023, een soort thuiskomen. Hij had al decennia tinnitus en ook allang iets raars met zijn evenwicht. Met ”DFNA9” had het een duidelijke oorzaak en een naam gekregen. De achteruitgang van zijn gehoor viel toen nog wel mee.

Titus: “Jarenlang keek ik verbaasd naar mensen die in een trein ‘gewoon’ konden blijven staan zonder zich vast te houden, ook als de trein over een wissel ging. Dat leek me onmogelijk. Onbegrijpelijk dat mensen dat kunnen. En nu kan ik dat ook. Ik heb het nieuw geleerd. Tegen de DFNA9 in.”

Ik blijf op zoek en blijf schrijven over leven met bilaterale vestibulopathie. Volgende keren bijvoorbeeld over de SO STONED typologie, de vestibulo-collische en vestibulo-oculaire reflexen, proprioceptie, de Balance Belt, sensorische integratie en boeken Dizzy Me en Over de kop. Les 2 wordt balans met je ogen en les 3 zal over proprioceptie gaan. Denk ik nu.

Draag ook bij! Stuur me vragen en suggesties via e-mail: mars@hqc.cc