Toon Lips en Marja de Kinderen zetten zich vanuit hun eigen ervaring met een cochleair implantaat in voor een toegankelijke muziek- en theaterbeleving voor mensen met gehoorverlies. Toon is initiatiefnemer van de concertreeks ‘Jij HOORT in het theater!’, terwijl Marja als hoorcoach en initiatiefnemer van Slechthorend Amsterdam en Stichting Onbeperkt Horen werkt aan betere toegankelijkheid van muziek, theater en cultuur. Hun gezamenlijke doel is om te laten zien dat ook met gehoorverlies volop van muziek en cultuur kan worden genoten.
( lees het volledig artikel dat eerder verscheen op Hoorzaken)
Inhoud
Muziek met gehoorverlies en een cochleair implantaat
Toon is al sinds zijn jeugd gepassioneerd door muziek en bespeelt verschillende instrumenten, waaronder gitaar, piano, bas, banjo en ukelele. Vanaf de jaren zestig trad hij op in diverse bands, van rock-‘n-roll tot jazz, waarbij muziek een belangrijk onderdeel van zijn leven vormde.
Toen zijn gehoor rond 2000 achteruitging, werd optreden steeds moeilijker. Vooral instrumenten waarbij een goed gehoor essentieel is, zoals de contrabas, werden een grote uitdaging. In 2023 kreeg Toon een cochleair implantaat, gecombineerd met een Phonak-hoortoestel. Daardoor kon hij weer actief deelnemen aan het dagelijks leven en begon hij, na training en veel oefenen, opnieuw te leren musiceren.
In het begin klonk muziek nog vlak en monotoon, maar door veel te repeteren en samen te spelen keerde de beleving langzaam terug. Een reeks teleurstellende theaterbezoeken in 2022 liet hem beseffen hoeveel invloed zijn gehoorverlies had op zijn leven. Dat werd een belangrijk kantelpunt in zijn zoektocht naar manieren om muziek en theater weer toegankelijk te maken.
Toegankelijk concertconcept; ‘Jij HOORT in het theater’
Met ‘Jij HOORT in het theater!’ wil Toon concerten toegankelijk maken voor mensen met gehoorverlies. Het initiatief ontstond uit zijn frustratie over slecht onderhouden hoorondersteunende systemen in theaters. De eerste editie in 2024 was een leerzame pionierservaring, waarna het evenement in 2025 uitgroeide tot een professioneel en succesvol concert.
Tijdens de derde editie in 2026 wordt een Audiodesk toegevoegd, waar bezoekers advies krijgen over hoorondersteunende technieken en deze direct kunnen uitproberen. Zo wordt niet alleen de muziekbeleving, maar de complete theaterervaring toegankelijker..
Harder geluid? Muziekbeleving vraagt meer!
Volgens Marja bestaat het grootste misverstand dat mensen met ernstig gehoorverlies of een cochleair implantaat muziek weer goed ervaren als het geluid maar hard genoeg staat. In werkelijkheid zijn juist geluidskwaliteit, goede hoorondersteuning, duidelijke informatie en begeleiding essentieel. Zonder deze voorzieningen kost een theaterbezoek veel energie en haken veel mensen met gehoorverlies af.
Toon vertelt dat muziek nog altijd een belangrijke rol speelt in zijn leven. Via zijn smartphone kan hij goed naar muziek luisteren. Door zijn ervaring als muzikant kan zijn brein ontbrekende klanken vaak aanvullen, waardoor hij muziek ondanks zijn gehoorverlies toch blijft beleven.
Leven met DFNA9, gehoorverlies en een cochleair implantaat
Marja vertelt dat haar cochleair implantaat haar vooral heeft geholpen om gesprekken met familie en vrienden weer goed te kunnen volgen en actief deel te nemen aan het sociale leven. Hoewel ze slechthorend blijft, kon ze dankzij het CI haar werk voortzetten tot haar pensioen. Ook haar muziekbeleving verbeterde geleidelijk, mede dankzij de Musi-CI-training.
Daarnaast leeft Marja met DFNA9, waardoor zij naast gehoorverlies ook evenwichtsproblemen en oogklachten ervaart. Juist deze combinatie vraagt veel energie en heeft een grote invloed op haar dagelijks leven. Daarom moet zij voortdurend bewust omgaan met haar energiebalans en haar activiteiten zorgvuldig afstemmen.
Blijven meedoen met gehoorverlies en Hoorcoaching
Volgens Marja willen mensen met gehoorverlies of een cochleair implantaat vooral weer volwaardig kunnen meedoen in het dagelijks leven. Naast goede hulpmiddelen hebben zij behoefte aan begeleiding, praktische ondersteuning en het vertrouwen om nieuwe technieken daadwerkelijk te gebruiken. Bij mensen die een cochleair implantaat overwegen, ziet zij vaak angst voor de operatie, terwijl de grootste uitdaging juist ligt in de revalidatie en het leren luisteren.
In haar werk als hoorcoach ziet Marja regelmatig dat mensen zich langzaam terugtrekken uit sociale en culturele activiteiten door de inspanning die horen kost. Daarom pleit zij voor betere toegankelijkheid, zodat mensen met gehoorverlies kunnen blijven deelnemen aan werk, sociale contacten en cultuur en uitsluiting wordt voorkomen.
Toegankelijkheid in culturele instellingen en theaters
Volgens Marja heeft gehoorverlies grote invloed op deelname aan muziek, theater en sociale activiteiten. Veel mensen trekken zich geleidelijk terug omdat luisteren te veel energie kost of omdat ze bang zijn belangrijke informatie te missen. Goede hoorondersteuning en toegankelijke voorzieningen kunnen dit voorkomen.
De grootste knelpunten liggen volgens haar niet alleen bij de techniek, maar vooral bij een gebrek aan informatie, kennis en bewustwording. Hoorondersteunende systemen zijn vaak aanwezig, maar bezoekers weten niet dat ze bestaan of medewerkers weten niet hoe ze werken. Ook nieuwe technieken, zoals Auracast en live ondertiteling, bieden kansen om culturele activiteiten toegankelijker te maken.
Marja raakte betrokken bij ‘Jij HOORT in het theater!’ omdat het initiatief mensen met gehoorverlies actief laat deelnemen aan muziek en cultuur. Inmiddels zet zij zich vanuit Stichting Onbeperkt Horen in om het concept verder te ontwikkelen.
Haar belangrijkste advies aan culturele instellingen is om hoorondersteuning duidelijk zichtbaar te maken, medewerkers goed te informeren en bezoekers actief te begeleiden. Toegankelijkheid draait volgens haar niet alleen om techniek, maar ook om goede informatie, flexibiliteit en een gastvrije houding.
‘Jij HOORT in het theater’
De samenwerking tussen Toon en Marja ontstond nadat Marja enthousiast reageerde op Toons initiatief ‘Jij HOORT in het theater!’. Vanuit haar ervaring als hoorcoach en CI-gebruiker dacht zij mee over toegankelijkheid en hoorondersteuning. Hun gedeelde missie om mensen met gehoorverlies volwaardig te laten deelnemen aan muziek, theater en cultuur vormde de basis voor een hechte samenwerking.
Met ‘Jij HOORT in het theater!’ willen zij de drempel voor theaterbezoek verlagen en laten zien dat een toegankelijke en positieve muziekbeleving wél mogelijk is. Het concert onderscheidt zich doordat toegankelijkheid vanaf het begin centraal staat, met hoorondersteuning, ondertiteling, schrijftolken, zichtbare songteksten en persoonlijke begeleiding. Hierdoor voelen bezoekers met gehoorverlies zich welkom en kunnen zij zonder extra drempels genieten van muziek en theater.
Ondersteunende voorzieningen om de muziekbeleving te versterken
Volgens Toon en Marja ontstaat de beste muziekbeleving door verschillende vormen van ondersteuning te combineren. Hoorondersteuning, ondertiteling, schrijftolken en een toegankelijke omgeving vullen elkaar aan, waardoor bezoekers minder energie kwijt zijn aan luisteren en meer kunnen genieten van de voorstelling.
Ook benadrukken zij het belang van muzikale training voor mensen met een cochleair implantaat. Pianiste Joke Veltman laat met Musi-CI zien dat muziekbeleving na een CI weer mogelijk is, al vraagt dat oefening en doorzettingsvermogen. Hun boodschap is dan ook om muziek niet los te laten bij gehoorverlies, omdat blijven luisteren en oefenen de weg terug naar muziek aanzienlijk gemakkelijker maakt.
Verbeteringen voor theaters
Na afloop van de concerten horen Toon en Marja vooral positieve reacties. Bezoekers waarderen niet alleen de muziek en de toegankelijkheid, maar ook de herkenning en het gevoel van verbondenheid. Veel mensen vragen daarom wanneer de volgende editie plaatsvindt.
Hun belangrijkste advies aan theaters is om te luisteren naar bezoekers met gehoorverlies en toegankelijkheid vanzelfsprekend te maken. Volgens Marja begint dat met drie basisvoorwaarden: goed geluid, duidelijke tekst en voldoende rust. Met goed werkende hoorondersteuning, ondertiteling en aandacht voor de luisterinspanning kunnen veel meer mensen blijven genieten van muziek en theater.
Nieuwe technieken voor muziek en theater
Toon en Marja zien veel kansen voor nieuwe technieken zoals Auracast, realtime spraak-naar-tekst en automatische ondertiteling om theater toegankelijker te maken voor mensen met gehoorverlies. Belangrijk is wel dat de vertraging bij automatische ondertiteling verder wordt verkleind, zodat voorstellingen beter te volgen zijn.
Volgens Marja ligt de toekomst in een combinatie van technologie en menselijke ondersteuning. Schrijftolken voegen namelijk extra context en sfeer toe die automatische systemen nog niet kunnen bieden. Juist die combinatie maakt het mogelijk dat meer mensen optimaal kunnen genieten van theater en muziek.
Stichting Onbeperkt horen
Toon en Marja richtten Stichting Onbeperkt Horen op om hun initiatieven duurzaam te kunnen organiseren en verder uit te bouwen. De stichting biedt een stevige organisatorische basis, maakt fondsenwerving eenvoudiger en helpt om toegankelijkheid voor mensen met gehoorverlies structureel te verbeteren.
Hun ambitie is om muziek, theater en cultuur voor iedereen toegankelijk te maken, met meer aandacht voor hoorondersteuning, ondertiteling en schrijftolken. Sponsoring, donaties en vrijkaarten spelen daarbij een belangrijke rol. Ze maken de concerten financieel mogelijk en verlagen de drempel voor mensen met gehoorverlies om weer deel te nemen aan culturele activiteiten.
Muziek, ontmoeting en plezier
Toon en Marja hopen vooral dat bezoekers genieten van een inspirerende middag vol muziek, ontmoeting en plezier. Daarnaast willen zij laten zien dat iedereen met de juiste combinatie van geluid, tekst en ondersteuning weer van cultuur kan genieten.
Hun boodschap aan mensen met gehoorverlies is om muziek en theater niet te snel op te geven. Ook met een hoortoestel of cochleair implantaat is er vaak meer mogelijk dan gedacht. Door open te staan voor nieuwe technieken, ondersteuning en een andere manier van luisteren, kunnen veel mensen het plezier in muziek en theater opnieuw ontdekken.
